THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TỈNH BÌNH PHƯỚC (Từ đầu nhiệm kỳ 2011 – 2016 đến nay)

Qua khảo sát về tình hình tổ chức và hoạt động của HĐND một số xã, tỉnh Bình Phước từ đầu nhiệm kỳ 2011 – 2016 đến nay nhận thấy, ở mỗi địa phương, hoạt động của HĐND có những điểm mạnh, yếu nhất định, nhưng nhìn chung, HĐND các xã được khảo sát đảm bảo về số lượng và tính đại diện theo quy định; đã bầu đủ các chức danh và ổn định về tổ chức, đi vào hoạt động hiệu quả. Điều đó được thể hiện qua những nội dung sau:

Thứ nhất:Quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương

Về cơ bản, HĐND các xã đã thực hiện tương đối tốt thẩm quyền quyết định những vấn đềquan trọng ởđịa phương; Đến nay, HĐND các xã đã tổ chức thành công 2 kỳ họp của HĐND: Kỳ họp thứ nhất, bầu các chức danh của HĐND và UBND theo quy định; Kỳ họp thứ 2, để xem xét, đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng – an ninh 6 tháng đầu năm, đề ra phương hướng nhiệm vụ 6 tháng cuối năm.

Thứ hai:Thực hiện chức năng giám sát

Do là đầu nhiệm kỳ nên rất ít xã tổ chức được các đợt giám sát chuyên đề của HĐND, mà chủ yếu là giám sát tại kỳ họp của HĐND thông qua việc xem xét các báo cáo, tờ trình và thực hiện quyền chất vấn của đại biểu. Một số nơi, Thường trực HĐND xã đã tiến hành thẩm tra các báo cáo, tờ trình của UBND và có báo cáo thẩm tra tại kỳ họp của HĐND; chuẩn bị phiếu ghi ý kiến chất vấn cho đại biểu để Thường trực HĐND tổng hợp, sau đó thống nhất với UBND và phân công các ban, ngành trả lời trực tiếp tại kỳ họp.

Ông Nguyễn Hồng Trà, Bí thư Huyện uỷ, Chủ tịch HĐND huyện Bù Đốp, tại Hội nghị giao ban công tác HĐND tỉnh Bình Phước, tổ chức tại Lộc Ninh

Đặc biệt, hiện nay có xã đã thành lập 2 Tổ của HĐND (Tổ Pháp chế và Tổ Kinh tế - xã hội) để thực hiện chức năng thẩm tra, giám sát của HĐND xã. Nhưng do mới được thành lập và chưa có cơ chế pháp lý rõ ràng về tổ chức và hoạt động  nên còn thiếu về kinh nghiệm và kỹ năng hoạt động, dẫn đến hiệu quả hoạt động còn thấp.

Thứ ba:Việc thực hiện chức năng đại diện:

Về cơ bản, HĐND các xã đã thực hiện khá tốt vai tròđại diện cho ýchí, nguyện vọng vàquyền làm chủcủa nhân dân, thể hiện qua kết quả bầu cử đại biểu HĐND đầu nhiệm kỳ. Ngoài ra, hầu hết các xã, Thường trực HĐND đã phối hợp với Ban Thường trực UBMTTQVN cùng cấp thực hiện tốt công tác xây dựng kế hoạch, hướng dẫn cho Tổ đại biểu tổ chức và phân công đại biểu tiếp xúc cử tri; Đa số đại biểu HĐND cấp xã đã thực hiện tốt công tác tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp. Nhiều xã, đã xây dựng được báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và báo cáo trả lời của UBND trình tại kỳ họp của HĐND.

Hoạt động tiếp công dân của HĐND cấp xã chủ yếu thực hiện thông qua Thường trực HĐND; hàng tuần, Thường trực HĐND tham gia tiếp công dân theo lịch chung của lãnh đạo xã tại Phòng tiếp công dân của UBND.

Thứ tư:Công tác chuẩn bị và tổ chức kỳ họp:

 Thường trực HĐND các xã đã chủ động thực hiện tốt công tác chuẩn bị và tổ chức các kỳ họp của HĐND. Trước kỳ họp, tổ chức Hội nghị liên tịch với UBND, Ban Thường trực UBMTQVN và các ngành chức năng để bàn nội dung, chương trình và thời gian tiến hành kỳ họp (thông thường họp liên tịch trước kỳ họp 30 ngày); Nhiều địa phương tổ chức họp liên tịch 2 lần để soát xét công tác chuẩn bị được tốt hơn. Hầu hết, kỳ họp HĐND xã được tổ chức trong 1 buổi; tỷ lệ đại biểu tham dự kỳ họp HĐND khá cao. Nhiều nơi UBND đã chuẩn bị tương đối tốt báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu HĐND để báo cáo tại kỳ họp nên được đại biểu đồng tình và đánh giá cao; phần lớn chương trình làm việc của kỳ họp HĐND cấp xã được tổ chức truyền thanh trực tiếp để nhân dân theo dõi.

Tuy nhiên, hoạt động của HĐND xã từ đầu nhiệm kỳ 2011 – 2016 đến nay còn một số hạn chế nhất định, đó là:

- Tại kỳ họp thứ nhất, HĐND nhiều xã còn chưa tiến hành theo đúng nội dung quy định, như: không thông qua Nghị quyết về nội quy các kỳ họp của HĐND; có nơi chưa tiến hành bầu thư ký các kỳ họp; khi tiến hành bầu các chức danh theo quy định còn vi phạm về trình tự, thủ tục, như: không thực hiện quyền đề cử, ứng cử của đại biểu HĐND; Chủ tịch HĐND khóa cũ điều hành kỳ họp cho đến khi HĐND bầu xong tất cả các chức danh; biên bản bầu cử chưa được Chủ tọa kỳ họp ký chứng thực, …;

- Một số nơi, HĐND xã ban hành Nghị quyết không đúng thẩm quyền như ban hành Nghị quyết về chuyển mục đích sử dụng đất; Nghị quyết về quy hoạch xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020; phần lớn các Nghị quyết khi ban hành chưa tuân thủ đúng quy định của pháp luật về quy trình dự thảo; chưa có ý kiến thẩm định của cán bộ tư pháp và ý kiến thẩm tra của Thường trực HĐND;

- Nhiều xã, Thường trực HĐND chưa nắm được quy định của pháp luật về trình tự trình bày thảo luận và thông qua Nghị quyết của HĐND; chất lượng các Nghị quyết của HĐND chưa cao, nội dung nhiều Nghị quyết còn khá đơn giản, sai về tên gọi; còn sai phạm khá nhiều lỗi về thể thức văn bản, chưa niêm yết công khai theo quy định; nhiều trường hợp chưa phân biệt được đâu là Nghị quyết quy phạm pháp luật và Nghị quyết cá biệt; chưa ban hành được Nghị quyết về chương trình giám của HĐND;

- Chưa tổ chức được các đợt giám sát của Thường trực HĐND; Hoạt động giám sát còn mang tính hình thức, nhiều xã Thường trực HĐND còn lẫn lộn giữa chức năng giám sát của HĐND với việc giám sát của Ban giám sát cộng đồng và chức năng giám sát của UBMTTQVN xã;

- Nhiều xã, Thường trực HĐND chưa nắm được quy định của pháp luật về quyền chất vấn của đại biểu; chưa hiểu, chưa phân biệt được như thế nào là chất vấn, kiến nghị hoặc phát biểu của đại biểu; quy trình, cách xử lý chất vấn của đại biểu,....

- Nhiều xã, không tổ chức TXCT sau kỳ họp thứ nhất và trước kỳ họp thứ 2; chỉ tổ chức tiếp xúc cử tri sau kỳ họp thứ hai; hầu hết các xã, Tổ đại biểu chưa chủ động trong việc xếp lịch, phân công đại biểu tiếp xúc cử tri, công tác này chủ yếu do Thường trực HĐND và Ban Thường trực UBMTTQVN xã thực hiện; công tác tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri do UBMTTQVN cùng cấp phụ trách;

- Hầu hết, HĐND các xã chưa tổ chức cho đại biểu tiếp công dân theo quy định. Thường trực HĐND chưa tổ chức tiếp công dân riêng; có nơi chưa có Phòng tiếp công dân, nên bố trí tiếp công dân tại Phòng làm việc của Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND;

- Công tác chuẩn bị kỳ họp, nhất là văn bản, tài liệu phục vụ kỳ họp còn phụ thuộc rất nhiều vào UBND và Văn phòng HĐND – UBND xã, dẫn đến bị động về mặt thời gian; có xã đến sát ngày khai mạc kỳ họp mới chuẩn bị xong văn bản;

- Nhiều nơi, HĐND chưa chủ động được kinh phí hoạt động, còn phụ thuộc vào UBND xã;

 - Các điều kiện đảm bảo hoạt động của Thường HĐND xã còn gặp khó khăn cả về cơ sở vật chất cũng như bộ máy giúp việc.

Ngoài ra, HĐND các xã đã ban hành Quy chế phối hợp công tác giữa Thường trực HĐND với UBND và UBMTTQVN, nhưng nhìn chung còn sơ sài, chưa quy định được cụ thể thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan trong việc phối hợp thực hiện các công tác của HĐND; có nơi còn chưa tuân thủ theo đúng quy định trong Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005.

Những khó khăn, hạn chế nói trên đã làm ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND xã. Có nhiều nguyên nhân, trong đó có một số nguyên nhân chủ yếu sau:

- Có nơi, có lúc Đảng uỷ xã chưa dành sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên đối với hoạt động của HĐND; chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND xã; chưa thật sự xuất phát từ yêu cầu công việc để bố trí con người, thể hiện qua công tác nhân sự của Thường trực HĐND xã và cơ cấu đại biểu HĐND.

- Hầu hết, đại biểu HĐND xã lần đầu tham gia HĐND, chưa được tập huấn về nhiệm vụ, quyền hạn và kỹ năng hoạt động của người đại biểu; trình độ của đại biểu ở một số xã còn hạn chế lại thiếu kinh nghiệm hoạt động.

- Nhiều thành viên Thường trực HĐND được bầu lần đầu, chưa được tập huấn về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và kỹ năng công tác của Thường trực HĐND nên còn gặp khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ;

- Do ít đại biểu hoạt động chuyên trách (thông thường chỉ có 1 đồng chí Phó Chủ tịch HĐND xã), chưa có các Ban HĐND và chưa có cán bộ giúp việc như ở cấp huyện và cấp tỉnh dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND xã;

- Ở một số địa phương, Thường trực HĐND xã chưa nhậnđược sự phối hợp tích cực, có hiệu quả của UBND và các cơ quan có liên quan.

Trước yêu cầu đổi mới trong thời kỳ hội nhập cho thấy, công tác tổ chức và hoạt động của HĐND cấp xã từ đầu nhiệm kỳ đến nay đã và đang nảy sinh nhiều vấn đề, đòi hỏi phải có giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của HĐND xã, đó là:

- Thứ nhất:Cần điều chỉnh một số chế độ, định mức chi phục vụ hoạt động của HĐND các cấp trong tỉnh;

- Thứ hai:Tổ chức hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011 – 2016, nhất là kỹ năng hoạt động của đại biểu và Thường trực HĐND xã;

- Thứ ba:Có văn bản hướng dẫn Thường trực HĐND xã trong công tác lập dự toán và thực hiện kinh phí hoạt động hàng năm của HĐND để trình HĐND cùng cấp thông qua theo đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005;

- Thứ tư:Có văn bản hướng dẫn các xã tuyển dụng, sử dụng, bố trí cán bộ công chức cấp xã, ưu tiên bố trí một biên chế Văn phòng HĐND – UBND xã giúp việc cho HĐND xã;

- Thứ năm: Thường trực HĐND xã phải nghiên cứu và nắm vững các văn bản hướng dẫn của cấp trên, học hỏi kinh nghiệm hay của những cán bộ HĐND các khoá trước, rút kinh nghiệm về những hạn chế của kỳ họp trước để các kỳ họp sau có chất lượng, hiệu quả hơn.

- Thứ sáu: các đại biểu HĐND xã không ngừng trau dồi, rèn luyện nâng cao trình độ mọi mặt, nhất là nắm bắt kịp thời chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước, cập nhật thông tin để có thể giải đáp và phản ánh trung thực kiến nghị của cử tri theo quy định của pháp luật.

- Thứ bảy:sớm điều chỉnh để hoàn thiện, ban hành và thực hiện Quy chế phối hợp công tác giữa Thường trực HĐND xã với UBND và Ban Thường trực UBMTTQVN cùng cấp theo hướng vận dụng và cụ thể các quy định của Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005.

- Thứ tám: thí điểm thành lập các Ban HĐND xã, đó là Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - Xã hội ở cấp xã, mỗi ban có từ 5-7 đại biểu HĐND có năng lực, trình độ, tâm huyết và gắn bó với hoạt động HĐND để thực hiện chức năng quyết định và giám sát ở địa phương và xem xét các văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp. Thành phần các ban gồm Chủ tịch HĐND hoặc Phó Chủ tịch HĐND làm Trưởng ban để đảm bảo cho việc ký và sử dụng con dấu của HĐND.

Để đúng nghĩa là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, HĐND xã cần nâng cao hơn nữa về chất lượng và hiệu quả hoạt động, góp phần cùng hệ thống chính trị cơ sở lãnh đạo nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh của địa phương.